Estimated reading time: 9 minutes
Die Suidwes-Vrystaat aartappelproduksiestreek produseer ongeveer 1.9% van die land se kommersiële aartappels op 954 ha. Die mees prominente kultivars wat vir kommersiële verbruik (tafel en verwerking) in die streek geproduseer word, is Sifra (89%), Mondial (5%), Innovator (3%) en Panamera (3%) (2024-oesjaar).
Petrusburg val in Suid-Afrika se droë kontinentale gebied (Figuur 1) en die plaas waarop die proef geplant is, ontvang die afgelope 22 jaar ’n gemiddelde jaarlikse reënval van 554 mm. Hierdie streek word gekenmerk deur baie warm somers en koue winters, met ryp wat vanaf Junie tot Augustus kan voorkom. In 2017 is ryp selfs tot in November aangeteken.
Proefontwerp
Die kultivarproef by Petrusburg is uitgelê in ’n ewekansige ontwerp met drie herhalings per kultivar. Tabel 1 bevat relevante tegniese inligting rakende die proef. Grondmonsters is voor plant geneem om die grondvoedingstatus van die proefperseel te bepaal (Tabel 2).
Die produkteproef sluit ‘n groot verskeidenheid maatskappye met uiteenlopende programme in. Volgens beleid verwys die artikel na slegs sewe programme (behandelings) wat vir drie jaar al in die proef getoets is. In al drie seisoene van die proef is die betrokke programme bykomend tot die plaasstandaardprogram (kontrole) op die kultivar, Sifra, getoets.
Die evaluering van behandelings soos in die geval van die Petrusburg-produkteproef verskaf onder meer resultate rakende opbrengs- en bemarkingsindekse. Die doel van die proef is om die betrokke programme se werking binne die streek te toets.
Daarom is dit baie belangrik om daarop te let dat die programme nie noodwendig teen mekaar gemeet moet word nie, maar eerder teenoor die kontrole of plaasstandaardprogram. Verskillende programme het verskillende uitkomste, en die fyner besonderhede van die program kan met die betrokke verteenwoordiger bespreek word.
Die plaas se standaard spuit- en bemestingsprogramme dien as die kontrolebehandeling in die proef. Hierdie artikel sluit dus die kontrolebehandeling asook die programme soos omskryf in Tabel 3 in.
Behandelingsprestasie
Die bemarkingsindeks van die behandelings word bereken deur elke behandeling volgens gehalte en groottegroepe (soos Klas 1 Groot of Klas 2 Groot-medium) te klas en sorteer. In hierdie proef word al drie herhalings bymekaargegooi, gewas en deur die pakstoor geklas en sorteer. Dienooreenkomstige prysvergelykings word dan gemaak met markpryse soos ten tye van oes verkry.
Die prestasie van die behandelings kan nie net op die resultate van een spesifieke seisoen geskoei word nie, omdat klimaat en moergehalte van een jaar na ’n volgende wissel.
Daarom word die programme as ‘n reël verkieslik oor minstens drie seisoene getoets.
Soos met enige gewas is temperatuur, beskikbaarheid van water (hetsy goeie besproeiingskedulering of reënval), sowel as hitte-eenhede belangrike faktore wat ‘n wesenlike invloed gedurende die aartappelplant se groeitydperk uitoefen. Hierdie faktore word dus in aanmerking geneem wanneer ‘n proef geëvalueer word.
Seisoenale aspekte
Toepaslike weerdata van die betrokke seisoene vir hierdie proef word vanaf ’n nabygeleë Landbounavorsingsraad (LNR)-weerstasie verkry. Die betrokke weerstasie is 9 km vanaf die Petrusburg-proefperseel geleë.
Figuur 2 toon die reënvaltendense van die afgelope drie seisoene. Seisoen 1 is gekenmerk as ‘n redelike nat seisoen, veral in die laaste twee maande. Ver bogemiddelde reënval en nat toestande het aanleiding gegee tot ‘n hoë laatroes-voorkoms, en die aanplanting het gevolglik ‘n week of twee vroeër afgesterf as wat normaalweg gespuit word vir loofafsterwe.
In die laaste helfte van seisoen 2 is baie bogemiddelde reënval ervaar, veral tydens knolvulling, wat waarskynlik aanleiding gegee het tot gehalteprobleme en meer weggooiaartappels. Seisoen 3 het tydens knolvulling ver bogemiddelde reënval ervaar, wat dieselfde probleme as in seisoen 2 veroorsaak het.
Minimum- en maksimumtemperature word in Figuur 3 en 4 uiteengesit.
Die versameling van hitte-eenhede gedurende ’n groeitydperk is ’n belangrike faktor in die ontwikkeling van ’n plant. Die tendens van hitte-eenhede beskikbaar vir die afgelope drie seisoene toon vir seisoen 2 en 3 meer as die gemiddelde lantermyn hoeveelheid hitte-eenhede geakkumuleer, terwyl heelwat minder vir seisoen 1 aangeteken is. Die minder hitte-eenhede aangeteken vir seisoen 1 kan toegeskryf word aan die seisoen se bogemiddelde reënval wat baie bewolkte en koeler dae beteken het.
Betroubaarheid van proef
Opbrengsdata versamel tydens oesdag word onderwerp aan statistiese verwerking met behulp van die GenStat®-program. Die Tukey-toets van kleinste betekenisvolle verskille (KBV) is gebruik om die gemiddelde te skei. Die behandelingeffek gedurende hierdie betrokke proef (Figuur 5) was statisties beduidend (p<0.05) en die koëffisiënt van variasie was deurgaans laag (6.6, 6.3 en 8.3%).
Hierdie faktore dui daarop dat die proef baie goed uitgevoer is en die resultate is derhalwe betroubaar.
Die opbrengs van elkeen van die behandelings word deur die proefgemiddeld gedeel (die proefgemiddeld van al die behandelings word as 100% geneem). Hierdeur word ’n opbrengsindeks geskep en word elke behandeling se prestasie in terme van opbrengs as ’n persentasie van die proefgemiddeld gelees.
Opbrengs en invloede
Die gemiddelde opbrengs van die proef vir die drie seisoene was 104.54, 105.36 en 93.74 t/ha. Die seisoene met bogemiddelde prestasie kan toegeskryf word aan drie faktore.
Eerstens kon die proef uitgevoer word op grond wat nie ‘n geskiedenis van aartappelproduksie het nie. Tweedens is die proewe teen ‘n effens hoër plantestand per ha geplant as in die verlede. Derdens, en waarskynlik die faktor wat die grootste rol gespeel het, was baie goeie watergehalte met ‘n baie laer natrium-inhoud vir besproeiing.
Geen van die behandelings in seisoen 1 en 2 het statisties beduidend van mekaar verskil in terme van opbrengs nie. Tydens seisoen 3 is betekenisvolle verskille in opbrengs wel opgemerk (Figuur 8). Dit is weer eens belangrik om kennis te neem dat, weens die verskillende en uiteenlopende uitkomste van die programme, die behandelings nie noodwendig met mekaar vergelyk kan word nie.
Die grootteverspreiding van die behandelings word in Figure 9 tot 11 vergelyk. Vir seisoen 1 het World Focus Agri se program by uitstek die meeste Klas 1-aartappels opgelewer, maar in seisoen 2 was die topklas aartappels uit beide die AECI-programme, waar die kontroleprogram in die derde seisoen die meeste Klas 1-aartappels opgelewer het (Figure 12 tot 14). Seisoen 2 en 3 het in die algemeen meer weggooiaartappels opgelewer as die vorige seisoene. Dit kan toegeskryf word aan deurlopende nat toestande en/of roes wat gehalte gekniehalter het.
Weens die aard van seisoene wissel die prestasie van behandelings van seisoen tot seisoen. Dit is bloot omdat klimaat van een seisoen na ’n volgende nooit eenders is nie.
Daarom is dit belangrik om die konsekwente prestasie van ‘n program oor ’n aantal seisoene in ag te neem, pleks om besluite op slegs een seisoen se goeie prestasie te skoei. AECI 2, Guanoboost 1 en MBFi 1 toon die minste variasie vir die afgelope drie seisoene in die Petrusburg-proef (Figuur 15). – Enrike Verster, Aartappels SA, en Johan Odendal, produsent
Vir meer inligting, stuur ‘n epos na enrike@potatoes.co.za of laryssa@potatoes.co.za.